3.3 Θηριωδίες
- Αυτή η διαρκής κατάσταση ατιμωρησίας της παρανομίας, με τις συναφείς παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και των διεθνών εγκλημάτων, έχει προβλέψιμα οδηγήσει σε περαιτέρω κατάφωρες παραβιάσεις, που ισοδυναμούν με φρικτά εγκλήματα, που διαπράχθηκαν από τον Οκτώβριο του 2023. Αυτές με τη σειρά τους, έχουν επισπεύσει την έναρξη διαδικασιών από το Διεθνές Δικαστήριο και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο σχετικά με το Ισραήλ: η πρώτη αφορά γενοκτονία, η δεύτερη εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
- Στις 26 Ιανουαρίου 2024, στο πλαίσιο της υπόθεσης Νότια Αφρική κατά Ισραήλ ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου (ΔΔ), σχετικά με την εφαρμογή της Σύμβασης για τη Γενοκτονία, το Δικαστήριο διέταξε το Ισραήλ να λάβει «όλα τα μέτρα» που βρίσκονται εντός των δυνατοτήτων του, προκειμένου να αποτρέψει τις γενοκτονικές πρακτικές κατά των Παλαιστινίων. Τον Μάιο του 2024, το Δικαστήριο διέταξε επίσης το Ισραήλ να «διακόψει αμέσως» τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ενδέχεται να επιφέρουν συνθήκες που θα οδηγήσουν στην καταστροφή του πληθυσμού.
Σε άλλη υπόθεση, αυτή της Νικαράγουα κατά Γερμανίας, το Διεθνές Δικαστήριο υπενθύμισε σε όλα τα κράτη «τις διεθνείς υποχρεώσεις τους σχετικά με τη διακίνηση όπλων» σε μέρη που εμπλέκονται σε ένοπλη σύγκρουση, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος τα όπλα αυτά να χρησιμοποιηθούν κατά τρόπο που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο.
- Το Διεθνές Δικαστήριο, μετά την ρητή ειδοποίηση του προς όλα τα κράτη για τον κίνδυνο διάπραξης γενοκτονίας ενεργοποίησε την υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 1 της Σύμβασης για τη Γενοκτονία ώστε αυτή να «αποτραπεί και να τιμωρηθεί» . Με αυτόν τον τρόπο εκτίθενται στο ενδεχόμενο της καταδίκης για την διεθνώς ποινική πράξη της συνέργειας σε γενοκτονία, όσοι εξακολουθούν να συνδράμουν, να υποκινούν ή να παρέχουν βοήθεια στο Ισραήλ στην διάπραξη τέτοιων πράξεων.
- Τον Νοέμβριο του 2024, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) στηριζόμενο στην έκθεση περί της κατάστασης στο Κράτος της Παλαιστίνης, εξέδωσε εντάλματα σύλληψης, για τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπεντζιαμίν Νετανιάχου και τον πρώην Υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ, κρίνοντας ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύεται πως φέρουν ποινικές ευθύνες για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
3.4. Συνέπειες για τις εμπλεκόμενες εταιρίες
- Οι ανωτέρω νομικές εξελίξεις έχουν διαμορφώσει εκ νέου, σε σημαντικό βαθμό, την αξιολόγηση της εταιρικής και της ενδεχόμενης νομικής ευθύνης, η οποία πρέπει πλέον να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των εν λόγω διαταγών και αποφάσεων των διεθνών δικαστηρίων.
- Το εύρος και η σοβαρότητα των παραβιάσεων που λαμβάνουν χώρα καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετούς στρατιωτικής κατοχής από το Ισραήλ —η οποία έχει συμβάλει στην εδραίωση ενός καθεστώτος αποικιοκρατικού απαρτχάιντ— θα έπρεπε ήδη να έχουν καταστήσει σαφές στις επιχειρήσεις ότι οφείλουν να αποφεύγουν να προκαλούν, να συμβάλλουν ή να συνδέονται άμεσα με συνεχιζόμενες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επιπλέον, υφίσταται η πιθανότητα να έχουν καταστεί συνένοχες στη διάπραξη διεθνών εγκλημάτων, για παράδειγμα μέσω της συνδρομής, της υποκίνησης ή της διευκόλυνσης τέτοιων πράξεων. Η έκθεση περιγράφει την πολιτική οικονομία της ισραηλινής κατοχής και αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο ποικίλες επιχειρηματικές δραστηριότητες διαπλέκονται με τον εκτοπισμό και την αντικατάσταση των Παλαιστινίων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Κατ΄ ελάχιστον, η έκθεση αυτή συνδέει άμεσα τις εν λόγω επιχειρηματικές δραστηριότητες με ένα παγιωμένο και δομικό σύστημα παραβιάσεων. Σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Αρχές του ΟΗΕ για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UNGPs), η έκθεση αυτή θα έπρεπε να είχε ενεργοποιήσει αντανακλαστικά την ευθύνη των επιχειρήσεων για τερματισμό των δραστηριοτήτων τους που συνδέονται με τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, καθώς η ικανότητά τους να αποτρέψουν ή να μετριάσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις είναι περιορισμένη. Ωστόσο, οι πρόσφατες και εν εξελίξει διαδικασίες ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου (ICJ) και του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC) έχουν εξαλείψει κάθε πιθανή αμφιβολία. Έχουν καταστήσει σαφές στις επιχειρήσεις —είτε πρόκειται για θυγατρικές, μητρικές εταιρείες, είτε για άμεσα εμπλεκόμενους φορείς και επενδυτές— ότι διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο να εμπλακούν σε εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνών εγκλημάτων, και ότι οι ενέργειές τους ενδέχεται να έχουν συμβάλει σε αυτές τις παραβιάσεις και τα εγκλήματα, καθιστώντας τες ποινικά συνένοχες.
- Η συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή των Κατεχόμενων Παλαιστινιακών Εδαφών από το Ισραήλ δημιουργεί μια κατάσταση που καθιστά αδύνατη τη συνέχιση της επιχειρηματικής δραστηριότητας σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Η διαπίστωση ότι η ίδια η κατοχή είναι παράνομη, καθώς και ότι ενδέχεται να έχουν διαπραχθεί διεθνή εγκλήματα, μεταξύ των οποίων γενοκτονία και, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, το έγκλημα της επίθεσης, ξεπερνά κατά πολύ την υπόνοια του «αυξημένου κινδύνου» για αρνητικές επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο ιδιωτικός τομέας οφείλει, και προς το δικό του συμφέρον, να επανεξετάσει επειγόντως κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα που συνδέεται με την οικονομία της κατοχής και, πλέον, με τη γενοκτονία.
- Μία από τις συνέπειες της γνωμοδότησης του Διεθνούς Δικαστηρίου είναι ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν να εφαρμόζουν αυστηρότερο έλεγχο σε θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να καταδείξουν την ίδια τη θεμελιώδη παρανομία που βρίσκεται στον πυρήνα των δραστηριοτήτων του Ισραήλ. Δεν μπορούν πλέον να εξαντλούν τις νομικές τους εκτιμήσεις και τα περιοριστικά μέτρα μόνο σε συγκεκριμένεςενέργειες του Ισραήλ και στο κατά πόσο γίνονται σεβαστά ορισμένα ανθρώπινα δικαιώματα (όπως τα περιβαλλοντικά δικαιώματα, τα δικαιώματα των εργαζομένων και των παιδιών ή η απουσία δικαιοσύνης) καθώς και κανόνες του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Για παράδειγμα, η φυλάκιση χιλιάδων Παλαιστινίων, είτε μέσω διοικητικής κράτησης είτε κατόπιν καταδίκης από στρατιωτικά δικαστήρια, είναι παράνομη, καθώς όχι μόνο δεν υπάρχει νόμιμη βάση για αυτήν, όχι μόνο αποτελεί μέρος ενός συστήματος διακυβέρνησης που χρησιμοποιεί τη μαζική φυλάκιση Παλαιστινίων ως μέσο συστηματικής καταπίεσης και αναγκαστικού εκτοπισμού, αλλά επιπλέον είναι παράνομη ως αποτέλεσμα της απουσίας εγγυήσεων για δίκαιη δίκη. Η γνωμοδότηση υπογραμμίζει επίσης ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν να αναγνωρίζουν πως το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και ότι πρέπει να λαμβάνεται ως βασικό κριτήριο για την ερμηνεία και την εφαρμογή όλων των άλλων εγγυήσεων προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό σημαίνει ότι τα πλαίσια των πολιτικών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα περιβαλλοντικά, της κοινωνικής και εταιρικής διακυβέρνησης, δεν μπορούν πλέον να υπερβαίνουν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση. Το δικαίωμα αυτό κατοχυρώνεται σαφώς στο δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αναγνωρίζεται ως θεμελιώδες δικαίωμα όλων των λαών και αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση όλων των υπολοίπων δικαιωμάτων.
- Αυτό σημαίνει επίσης ότι κάθε δραστηριότητα που αφορά τον παλαιστινιακό λαό και πραγματοποιείται στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη οφείλει να σέβεται το δικαίωμά του στην αυτοδιάθεση. Η αρχή αυτή υπερβαίνει την πατερναλιστικήδικαιολογία του Ισραήλ,αν και κατοχική δύναμη να ενεργεί ως θεματοφύλακας των δικαιωμάτων του πληθυσμού, σύμφωνα με την Τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης. Παράλληλα, καταρρίπτει αβάσιμους ισχυρισμούς επιχειρήσεων, ότι μια επένδυση μέσω του Ισραήλ, όντας δύναμη κατοχής, μπορεί τελικά να ωφελήσει και τους Παλαιστινίους ή ότι μια αποεπένδυση θα είχε αρνητικές επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα.
- Η γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου, την οποία υιοθέτησε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, θεμελιώνει εκ πρώτης όψεως την ευθύνη των επιχειρήσεων να μην εμπλέκονται σε καμία δραστηριότητα που συνδέεται με οποιαδήποτε πτυχή της κατοχής ή να αποσύρουν πλήρως και άνευ όρων κάθε σχετική εμπλοκή τους. Όταν οι επιχειρήσεις αγνοούν αυτή την προειδοποίηση, δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους βάσει των Κατευθυντήριων Αρχών του ΟΗΕ για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και συνεχίζουν τις δραστηριότητές τους ή τις επιχειρηματικές τους σχέσεις με το Ισραήλ, την οικονομία του, τον στρατό του και επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που συνδέονται με τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, τότε εν γνώσει τους συμβάλλουν σε παραβιάσεις ή προκαλούν οι ίδιες τέτοιες παραβιάσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται η άρνηση του δικαιώματος του παλαιστινιακού λαού στην αυτοδιάθεση, η μόνιμη προσάρτηση παλαιστινιακών εδαφών και η διατήρηση της παράνομης ισραηλινής κατοχής παλαιστινιακών εδαφών. Η αυξημένη νομική ευθύνη προκύπτει επίσης από το γεγονός ότι η συνέχιση οποιασδήποτε επιχειρηματικής σχέσης ή δραστηριότητας υπό τόσο σοβαρές συνθήκες συμβάλλει στη νομιμοποίηση των ενεργειών του Ισραήλ και στην ενίσχυση της ατιμωρησίας, γεγονός που με τη σειρά του οδηγεί σε ολοένα σοβαρότερες παραβιάσεις. Η κανονικοποίηση της παρανομίας είναι καθοριστικής σημασίας για την επιβίωση του ισραηλινού εποικιστικού-αποικιοκρατικού εγχειρήματος.
- Πρόκειται για μια πολιτική οικονομία που ανέκαθεν είχε εξοντωτικό χαρακτήρα και πλέον έχει περάσει σε μια φάση γενοκτονίας. Την εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνουν τα προσωρινά μέτρα που διέταξε το Διεθνές Δικαστήριο, καθώς και τα εντάλματα σύλληψης που εξέδωσε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, τα οποία υποδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις —και τα στελέχη τους— που δραστηριοποιούνται στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη ενδέχεται να εμπλέκονται σε σοβαρά διεθνή εγκλήματα. Κατά συνέπεια, κάθε απόφαση για τη συνέχιση της δραστηριοποίησης στην οικονομία του Ισραήλ λαμβάνεται εν γνώσει των εγκλημάτων που ενδέχεται να διαπράττονται, καθώς και του γεγονότος ότι οι επιχειρήσεις μπορεί να παρέχουν υλική υποστήριξη στο Ισραήλ, διευκολύνοντάς το να συνεχίσει να διαπράττει αυτά τα εγκλήματα.
- Οι επιχειρήσεις και τα στελέχη τους μπορούν, και πράγματι οφείλουν, να λογοδοτήσουν βάσει του αστικού ή του ποινικού δικαίου για τέτοιου είδους συμπεριφορές, πέρα από τα πολυάριθμα άλλα εγκλήματα και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνδέονται με την οικονομία της κατοχής. Οι ενέργειες ή παραλείψεις στις οποίες προβαίνουν οι επιχειρήσεις και τα στελέχη τους, με βάση τις υποχρεώσεις τους, τις φέρνουν ενώπιον αυτών των παρόντων νομικών εξελίξεων αλλάκαι ενώπιον των Κατευθυντήριων Αρχών του ΟΗΕ για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UNGPs). Ο τρόπος με τον οποίο θα απαντηθούν τα ανωτέρω θα είναι καθοριστικός στον προσδιορισμό των ευθυνών των εταιριών αστικών ή ποινικών .
