Η «ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΜΑΣ!!
Η βίαιη αλλαγή του οικονομικού μοντέλου της Κρήτης.
Οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Διεθνές περιβάλλον
Η Ελλάδα είναι ενεργειακός κόμβος και με τη βούλα πλέον, καθώς τέλη Ιανουαρίου ενεργοποιήθηκε ο «κάθετος διάδρομος» με τη συμφωνία Atlantic Sea, δηλαδή τη μεταφορά αμερικάνικου LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου) με πλοία μέσω Ρεβυθούσας στην Ευρώπη, ώστε να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο και να περιοριστεί η επιρροή της Κίνας στην περιοχή μας.
Τα σχέδια για τη διασύνδεση Saudi Greek Interconnection (Ελλάδα – Σαουδική Αραβία), με τελευταία συνάντηση του υπουργού με εκπρόσωπο της Σαουδικής Αραβίας τον Οκτώβριο του 2025, μέσω των Great Sea Interconnector (Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ) και GREGY (Ελλάδα – Αίγυπτος), είναι κάποιες από τις διασυνδέσεις για τη διακίνηση ενέργειας (πώληση, αγορά, μεταφορά). Προς το παρόν έχουν παγώσει λόγω γεωπολιτικών, δηλαδή τη γειτνίαση με την Τουρκία, αλλά δεν έχουν εγκαταλειφθεί. Το μεγαλεπήβολο σχέδιο είναι να μετατραπεί η Ανατολική Μεσόγειος σε κεντρικό πυλώνα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, συνδέοντας τα έργα αυτά με τον οικονομικό διάδρομο IMEC (Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη).
ηλεκτρικό δίκτυο προγραμματισμένες διασυνδέσεις
Βασικές συνδέσεις δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας χωρών MENA (Middle East and North Africa) και Ευρώπης
Ταυτόχρονα οι αμερικάνικες Chevron και ExxonMobil υπογράφουν συμβόλαια για τα θαλάσσια οικόπεδα γύρω από την Κρήτη και το Ιόνιο. Όλα αυτά είναι αλληλένδετα και αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αμερικανικής στρατηγικής για την ενέργεια στην περιοχή μας.
ΓΙΑ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
Το αίτημα για σύνδεση της Κρήτης με την ηπειρωτική Ελλάδα, με υποβρύχιο καλώδιο υψηλής τάσης, μετράει πολλές δεκαετίες πίσω. Τώρα διαθέτουμε δύο συνδέσεις, Χανιά – Πελοπόννησος, η «μικρή», όπως λέγεται, και Ηράκλειο (Δαμάστα) – Αττική η «μεγάλη». Μέσω της δικτύωσης μπορούμε να πάρουμε αλλά και να δώσουμε ενέργεια (!). Σήμερα ο Διαχειριστής προωθεί μια νέα γραμμή Μεταφοράς Υψηλής Τάσης που θα συνδέει τους υποσταθμούς Χανιά – Ηράκλειο. Δηλαδή υπέργειοι πυλώνες, κοντά σε οικισμούς, στα «Απάτητα Βουνά» κτλ., αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία των κατοίκων. Βέβαια δεν έχει τεκμηριωθεί γιατί χρειάζεται η γραμμή αυτή πέραν του να «κουμπώσουν» οι ανεμογεννήτριες που θα φυτευτούν στις περιοχές που διανύει.
Οι ανεμογεννήτριες εντός ορεινών όγκων είναι από τα πρώτα που χωροθετήθηκαν με τις βεβαιώσεις παραγωγού να πηγαίνουν πίσω στις προηγούμενες δεκαετίες. Με τον Δ. Σητείας να σηκώνει μέχρι τώρα το μεγαλύτερο βάρος, το 40% της ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά στην Κρήτη. Ειδικά το πάρκο που χωροθετείται τώρα στον Ν. Ηρακλείου και γύρω από το οροπέδιο του Λασιθίου είχε αρχική άδεια το 2011 – για το σύνολο του έργου 873 MW σε όλη την Κρήτη, με το μεγαλύτερο μέρος σε Σητεία, Οροπέδιο και Καθαρό. Η άδεια παραγωγής γι’ αυτά τα έργα χορηγήθηκαν με την πολιτική ότι θα ήταν οι ίδιες οι εταιρείες που θα υλοποιούσαν τις υποβρύχιες διασυνδέσεις με την ηπειρωτική χώρα. Οι άδειες παραγωγής περιλάμβαναν τον όρο ότι ανακαλούνται σε περίπτωση αδυναμίας υλοποίησης του έργου της ανεξάρτητης διασύνδεσης. Το 2021 με μια σκανδαλώδη νομοθετική ρύθμιση απαλλάχτηκαν της υποχρέωσης κατασκευής της διασύνδεσης και ταυτόχρονα δέσμευσαν το 50% της ισχύος του συστήματος. Δηλαδή, ενώ θα έπρεπε να είναι λόγος ακύρωσης της χωροθέτησής τους η μη τήρηση των αρχικών όρων, επιπλέον δεσμεύουν τον πολύ περιορισμένο ενεργειακό χώρο παροχής ενέργειας έναντι άλλων παραγωγών, ιδιωτών ή κοινωφελών. Το 2023 τροποποιείται η βεβαίωση παραγωγού και «σπάει» το έργο σε δύο Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), του Ηρακλείου – Οροπεδίου Λασιθίου και των Χανίων, υποβαθμίζοντας τη σημασία τους, αλλά διατηρώντας τα δικαιώματα του παραγωγού μέχρι να μπορέσει το δίκτυο να σηκώσει το σύνολο της επένδυσης. Σημειωτέον, η ίδια εταιρεία αγοράστηκε από Αραβικά funds. Τελικά μήπως όλο αυτό γίνεται μόνο για το χρηματιστηριακό παιχνίδι; Μας πουλάνε και μας αγοράζουν, γη και ανθρώπους όλους μαζί, για την άνοδο των μετοχών;;
Λόγω του περιορισμένου ενεργειακού χώρου που διαθέτει το νησί, του δικτύου υψηλής τάσης δηλαδή που χρειάζεται επέκταση και αναβάθμιση, οι επενδύσεις που μπορούν να αναπτυχθούν προς το παρόν είναι περιορισμένες. Παρ’ όλα αυτά, η υλοποίηση μεγάλων έργων ΑΠΕ προωθείται ενώ δεν υπάρχει χώρος για σύνδεση έργων ΟΤΑ, μικρομεσαίων επιχειρήσεων και ενεργειακών κοινοτήτων. Ακόμα και σε έτοιμα ολοκληρωμένα έργα κοινής ωφέλειας ο ενεργειακός χώρος είναι «κλειδωμένος». Η δέσμευση του χώρου για τα υπό κατασκευή επενδυτικά έργα δεν αφήνει περιθώρια για παραγωγή ευρείας βάσης πολιτών, ακόμα και όταν επιχειρήσεις όπως ΤΟΕΒ, ΔΕΥΑ κ.ά. αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα λόγω αυξημένου ενεργειακού κόστους. Πολλώ δε μάλλον που το τιμολόγιο του ρεύματος για τις κοινωφελείς επιχειρήσεις δεν είναι όσο το βιομηχανικό, με μεγάλη έκπτωση, αλλά οικιακό.
ΚΑΥΣΗ
Παραγωγή ενέργειας θα έχουμε και από την καύση των απορριμμάτων, όπως μας ενημέρωσαν οι ιθύνοντες. Γιατί, λέει, κάνει καλό στο περιβάλλον! Η μονάδα στο Ηράκλειο θα προμηθεύεται απορρίμματα από την Κρήτη αλλά και από μέρος του Νοτίου Αιγαίου (Θήρα, Ρόδο και Κάρπαθο).
Η καύση απορριμμάτων αποτελεί μία από τις τακτικές που έχουν αποδειχθεί επικίνδυνες για τη δημόσια υγεία και οχληρές για το περιβάλλον. Αρχικά, υπάρχουν περιβαλλοντικοί και υγειονομικοί κίνδυνοι λόγω εκπομπών διοξινών, φουρανίων, βαρέων μετάλλων και άλλων επικίνδυνων ρύπων. Παράγονται, επίσης, τοξική τέφρα και υγρά απόβλητα, που μπορεί να καταλήξουν στο νερό, στο έδαφος και τελικά στην τροφική αλυσίδα.
Για τη βιωσιμότητα των μονάδων ως ΣΔΙΤ (χρηματοδότηση με σύμπραξη ιδιωτικού και δημόσιου τομέα) χρειάζονται μεγάλες ποσότητες και εγγυημένη τροφοδοσία απορριμμάτων. Οπότε, ενώ η καύση πρέπει να έπεται της πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, λόγω των ποσοτήτων που απαιτούνται για τη λειτουργία των μονάδων, ουσιαστικά η καύση υπονομεύει τα προηγούμενα στάδια, ταυτόχρονα με μια μακροχρόνια δέσμευση. Φυσικά έχει υψηλό κόστος διαχείρισης, το οποίο θα μετακυλιστεί ξανά στους πολίτες. Επιχειρείται η βίαιη και ταχεία ιδιωτικοποίηση των τμημάτων του τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων που για την ώρα διαχειρίζονται οι ΟΤΑ και οι διαδημοτικοί φορείς διαχείρισης.
Ευτυχώς σε αυτό έχουν ταχθεί εναντίον περιφέρεια και φορείς χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν προχωράει η διαδικασία της δημιουργίας τους.
ΚΛΙΝΕΣ ΚΑΙ ΝΟΑΚ
Επίσης τρέχει και ο ΝΟΑΚ (Νότιος Οδικός Άξονας Κρήτης) για να λύσει βασικά προβλήματα υποδομών στο νότιο μέρος του νησιού και διασύνδεσης μεταξύ των οικισμών. Θα έλεγε κανείς ότι είναι προς όφελος των τοπικών κοινωνιών. Ουσιαστικά όμως θα συνδέσει το νέο αεροδρόμιο του Καστελλίου με τη νότια Κρήτη και τις νέες μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες που προγραμματίζονται εκεί, χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν ο «υπερτουρισμός», η «φέρουσα ικανότητα του νησιού» κτλ!
ΛΑΣΙΘΙ
Πέρα από τις ανεμογεννήτριες που ξεφυτρώνουν παντού στον ορεινό όγκο και, όπως αναφέρθηκε, η Σητεία καλύπτει πάνω από το 40% της ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά στην Κρήτη στο χερσαίο μέρος του νησιού, χωροθετήθηκαν και υπεράκτιες ανεμογεννήτριες. Ο εθνικός στόχος είναι 2,7 GW για έργα ΥΑΠ (Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα) έως το 2030 και 17,3 GW έως το 2050. Στην Κρήτη χωροθετούνται μόνο στον Ν. Λασιθίου. Τοποθετούνται σε απόσταση από την ακτή 1 έως 6 Ν.Μ. (ναυτικά μίλια) για γεωπολιτικούς, προφανώς, λόγους. Στον Αφορεσμένο, κοντά στη Σπιναλόγκα, χωροθετείται ένα πάρκο σταθερής έδρασης ισχύος 200 ΜW και ένα πλωτής έδρασης 935 ΜW –το μεγαλύτερο πανελλαδικά, που πήρε αναβολή λόγω σφοδρών αντιδράσεων ντόπιων και επιχειρηματιών, αλλά δεν καταργήθηκε. Στις Διονυσάδες το πάρκο είναι 205 ΜW, ενώ στον Αθερινόλακκο αρχικά χωροθετείται πάρκο 590 ΜW και σε μεταγενέστερο χρόνο θα κατασκευαστεί ένα μικρότερο 205 ΜW. Χοντρικά για το πάρκο της Σπιναλόγκας απαιτούνται 75 ανεμογεννήτριες, στις Διονυσάδες 13 και στον Αθερινόλακκο 39. Αναφέρεται αντιπροσωπευτική ανεμογεννήτρια και συγκεκριμένα, μοντέλο 15 MW με διάμετρο φτερωτής D=236 μ. Ο κορμός της πάνω από τη θάλασσα είναι 150 μ. και προσθέτοντας την ακτίνα της φτερωτής, το συνολικό ύψος της καθεμιάς φτάνει στα 268 μ., ενώ η ταχύτητα στην άκρη της φτερωτής θα είναι 360 χλμ./ώρα. Το συγκεκριμένο μοντέλο δεν είναι δεσμευτικό, μπορεί τελικά να είναι μικρότερες ή πιθανότατα μεγαλύτερες, καθώς είναι φυσικό ότι όσο μεγαλύτερη είναι η ισχύς τους, τόσο αυξάνεται η απόδοσή τους και μειώνεται το κόστος τους, αλλά αυξάνει και το μέγεθός τους.
Μετά την αντίθεση του Τραμπ στη συγκεκριμένη τεχνολογία υπήρξε ένα «πάγωμα», αλλά αναμένεται με διάφορες κινήσεις του υπουργείου να ανακινηθούν στο 2ο εξάμηνο του 2026.
Στον Αθερινόλακκο, επίσης, χωροθετείται και η κοιλάδα πράσινου υδρογόνου, που έχει ως στόχο την εισαγωγή τεχνολογιών πράσινου υδρογόνου στο νησί της Κρήτης, με σκοπό την αποθήκευση πράσινης ενέργειας και την παροχή βοηθητικών υπηρεσιών στο δίκτυο μέσω τεχνολογιών, όπως οι κυψέλες καυσίμου. Το έργο αυτό συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Clean Hydrogen Partnership. Τρέχει μέσω 8 εταίρων, εκ των οποίων συντονιστής είναι η εταιρεία EUNICE. Οι ΑΠΕ στις οποίες στηρίζεται το έργο είναι ένα κοντινό φωτοβολταϊκό πάρκο, που δεν ξέρουμε πού χωροθετείται, αλλά και το έργο «Aigaio Project», με την εγκατάσταση δικτύου ανεμογεννητριών δυναμικότητας 582 MW για παραγωγή ενέργειας, σε νησίδες των Δωδεκανήσων και των Κυκλάδων. Το τελευταίο αυτό έργο, στις 24 Μαΐου 2021, με απόφαση της Γενικής Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Πολιτικής του ΥΠΕΝ απορρίφθηκε όσον αφορά την περιβαλλοντική αδειοδότησή του, καθώς μεγάλο μέρος του έργου ήταν εντός του δικτύου Natura 2000 και συγκεκριμένα εντός έξι Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και εντός τεσσάρων Ειδικών Ζωνών Διατήρησης (ΕΖΔ), όπως επίσης και εντός έξι Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά της Ελλάδας (ΣΠΠΕ). Παρ’ όλα αυτά, τελικά δεν γνωρίζουμε αν το έργο μετεξελίχτηκε ή εγκαταλείφθηκε. Επιπλέον, χάνει τη δυναμική του το πράσινο υδρογόνο λόγω κόστους και μη χρηματοδότησης, αφού οι μεγάλες εταιρείες επιστρέφουν στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Συμπτωματικά όμως το 2023, χωροθετείται υπεράκτιο αιολικό πάρκο στον Αθερινόλακκο 590 ΜW (ενώ το Aigaio Project ήταν 582 MW, πώς συμπίπτουν οι αριθμοί πότε πότε!).
Εννοείται ότι τα θαλάσσια οικόπεδα νότια της Ιεράπετρας θα διατεθούν για εξορύξεις υδρογονανθράκων, πράγμα στο οποίο τάχθηκε κάθετα αντίθετο το δημοτικό συμβούλιο εκεί.
Φυσικά χρησιμοποιούνται διάφορα τεχνάσματα, όπως οι όροι «Στρατηγικές Επενδύσεις», που τις τρέχουν στελέχη των υπουργείων και η τοπική κοινωνία παίζει τον ρόλο κακού κομπάρσου. «Πιλοτικά» όπου δεν χρειάζονται αδειοδοτήσεις γιατί «πειραματιζόμαστε»;;. Σπάνε έργα σε μικρότερα για να μην χρειάζονται ΜΠΕ και να υπόκεινται σε χαμηλότερη κατηγορία χωρίς συσσωρευτικές συνέπειες, όπως οι 17 «μικρές» ανεμογεννήτριες γύρω από τον οικισμό της Πρίνας, που κατατέθηκαν με 17 αιτήσεις αντί για μία, χωρίς να περνάνε από ΡΑΕ (ΡΑΑΕΥ πλέον η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας). Οτιδήποτε για να παρακαμφθεί ακόμα και αυτή η στοιχειώδης περιβαλλοντική νομοθεσία που έχει γίνει κουρελόχαρτο.
Συμπερασματικά, η ενέργεια είναι το καινούργιο προϊόν που θέλει να πουλήσει η Ελλάδα. Είτε ως ενδιάμεσος κόμβος είτε ως παραγωγική χώρα. Η κλιματική κρίση αποτελεί πρόφαση (και όχι πρόβλημα, όπως θα έπρεπε), αφού την εξαγωγή ορυκτών καυσίμων δεν προτιθέμεθα να τη μειώσουμε, αλλά ψάχνουμε για υδρογονάνθρακες και Φ.Α. Οι πάγοι που λιώνουν στην Ανταρκτική είναι μια ευκαιρία για νέους μεταφορικούς δρόμους και όχι περιβαλλοντικές αλλαγές που θα μας πνίξουν. Η Κρήτη αλλά και όλη η Ελλάδα οδεύει προς μια εκβιομηχάνιση της θάλασσας, των ακτών, κάμπων και ορεινών όγκων για μεγάλες επενδύσεις με την εγκατάσταση πάρκων, συνοδών κτιρίων, δρόμους και διασύνδεση αυτών με καλώδια υποθαλάσσια και υπέργεια καθώς και πυλώνες υψηλής τάσης. Φυσικά υποβαθμίζεται το φυσικό περιβάλλον, ο τουρισμός περιορίζεται, η αγροτική παραγωγή μειώνεται. Όλα αυτά τελικά δεν βοηθάνε καν στη μείωση της ενεργειακής φτώχειας: με τη διάλυση κάθε άλλης οικονομικής δραστηριότητας, τα κέρδη τα καρπώνονται λίγοι και εκλεκτοί, ενώ εμείς θα προσπαθούμε ως ιθαγενείς να πληρώσουμε τους λογαριασμούς του ρεύματος και το σιτάρι για ψωμί που θα εισάγουμε.
Όλα αυτά χωρίς φυσικά να υπάρχει μια μελέτη σωρευτικών επιπτώσεων στο νησί, για τη φέρουσα ικανότητά του σε κλίνες, τις επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, την καταστροφή από τις εξορύξεις και τη διάνοιξη δρόμων, τη δημιουργία βιομηχανικών περιοχών, χερσαίων και θαλάσσιων. Όλο το οικονομικό μοντέλο της Κρήτης αλλάζει για ποιανού τελικά το συμφέρον; Πόσο μικροί, αναλώσιμοι και περιττοί είμαστε τελικά εμείς;
Σαν κάτοικοι αυτού του νησιού, οι συμμετέχοντες στον Κοινωνικό Χώρο «Πυρόβολος» με βάση τον Άγιο Νικόλαο, και έχοντας την ευθύνη να το παραδώσουμε στους επόμενους με τις μικρότερες δυνατές λαβωματιές από την επέλαση των μεγάλων «επενδυτών», συμμετέχουμε στις δράσεις ενημέρωσης, παρέμβασης και διαμαρτυρίας. Γίνεται προσπάθεια πανλασιθιώτικης συνεργασίας για τα ενεργειακά, με μια πρώτη εκδήλωση πριν 2 χρόνια και με τη συμμετοχή σε δράσεις στο Καρύδι Σητείας, στον Κατελιώνα Σητείας πρόσφατα και στην Ιεράπετρα ενάντια στις ΒΑΠΕ. Μέλη μας έχουν συμμετάσχει σε καλέσματα κατοίκων ενημερώνοντας, με ενεργό ρόλο ενάντια στις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες αλλά και σε χερσαίες. Φιλοξενήσαμε επίσης την Πρωτοβουλία ενάντια στις εξορύξεις για την εκατέρωθεν πληροφόρησή μας.
Όραμά μας είναι η αφύπνιση, ο συντονισμός και η κινητοποίηση όλο και περισσότερων ανθρώπων σε τοπικό και ευρύτερο επίπεδο για την ακύρωση του δυσοίωνου μέλλοντος που μας επιφυλάσσουν οι κάθε μορφής εξουσίες για τους τόπους μας και τις ζωές μας, η συνειδητοποίηση της ταξικότητας όλων των αποφάσεων και κινήσεών τους και της βλαπτικότητας των κοντόφθαλμων βλέψεων ορισμένων στρωμάτων και μελών της κοινωνίας που δεν εννοούν να αντιληφθούν την ανηθικότητα των προσδοκώμενων κερδών τους με τη συμμετοχή τους σε τέτοια μικρο- ή μέγα-πρότζεκτ.
